fehrest

شرح عملیات

 

در آستانه شروع عملیات، با توجه به محدودیت زمان، آخرین اقدامات شامل جابه جایی و نقل و انتقال نیروها و امكانات، تكمیل بحث مانور عملیات و غیره انجام گرفت و نیروهای زرهی و توپخانه نسبت به ماموریت اصلی و گروه های مواصلاتی برای اجرای آتش و مانور توجیه شدند.

 

و با توجه به تجارب عملیات كربلای 4، ابهام نسبت به میزان هوشیاری دشمن موجب شده بود كه كلیه تحركات دشمن تا قبل از آغاز درگیری كنترل شود. اجرای آتش كاتیوشا در داخل حوضچه لشكر 41 ثارالله و خسارت های وارده، به میزان حساسیت ها افزود. از سوی دیگر، افزایش تردد خودروهای دشمن به سمت منطقه فاو، این تصور را تقویت كرد كه دشمن قصد حمله به فاو را دارد. اما هم چنان نسبت به میزان هوشیاری دشمن در منطقه شلمچه ابهام و تردید وجود داشت و هیچ گونه نتیجه مشخصی ارایه نمی شد. در این حالت، نیروها در انتظار صدور فرمان حمله از سوی فرماندهی كل در شرق بصره بودند. با توجه به نور مهتاب، ساعت شروع حمله،  2 بامداد روز 19/10/1365 تعیین شده بود. اما نظر به محدودیت زمان برای شكستن خط و پاكسازی و تثبیت آن، مقرر شد كه نیروها با استفاده از نور مهتاب حركت كنند و در پشت مواضع دشمن در انتظار صدور فرمان حمله بمانند.

پس از نیمه شب، كه نور مهتاب منطقه را روشن كرده بود، درگیری در برخی محورها آغاز شد. كه این خود بر نگرانی مبنی بر هوشیاری دشمن افزود: با این كه تا غروب نور مهتاب هنوز زمان زیادی باقی مانده بود، از سوی فرمانده صحنه نبرد، سردار سرلشكر محسن رضایی، در ساعت 1:35 بامداد فرمان حمله با رمز مقدس یا زهرا(س) صادر شد و بدین ترتیب برادران بسیجی و سپاهی یورش خود را به عظیم ترین و پیچیده ترین استحكامات دشمن در شرق بصره آغاز كردند. خبرهای واصله به قرارگاه كربلا حاكی از پیشروی در محورهای مختلف و شكسته شدن خط دشمن بود، از این رو اطمینان به غافلگیری دشمن به وجود آمد و ابهامات مبنی بر عدم امكان شكسته شدن خطوط دشمن نیز بر طرف شد.

 

پس از اطمینان عبور از خط، تلاش برایپاكسازی،الحاق وتثبیت آغاز شد. و چون الحاق لشكر 25 كربلا به لشكر 31 عاشورا نقش تعیین كننده ای در تصرف پوزه كانال پرورش ماهی و باز شدن عقبه خشكی نیروهای عبور كننده از كانال داشت، مورد تایید قرار گرفت.

هم چنین الحاق لشكر 19 فجر و لشكر 31 عاشورا در منطقه 5 ضلعی نیز حایز اهمیت بود و ضمن این كه ضرورت پاكسازی قرارگاه تیپ دشمن در منطقه 5 ضلعی، همواره به یگان های عمل كننده در منطقه گوشزد می شد. در واقع الحاق یگان های محور 5 ضلعی و محور كانال ماهی و نیز شكستن مقاومت دشمن در قرارگاه فرماندهی تیپ در 5 ضلعی، دو مساله اساسی بود كه فرماندهی قرارگاه كربلا می بایست تدابیر لازم را برای انجام آن اتخاذ می كرد. علاوه بر آن ، منطقه جناح راست عملیات نیز بایستی تثبیت می شد.

دشمن پس از عملیات كربلای 4، براساس این تحلیل كه ایران فعلا قادر به عملیات نیست، توجه خود را به بازپس گیری فاو معطوف كرده بود.

عراقی ها می پنداشتند، ایران در برابر یك تهاجم سنگین در منطقه فاو قادر به مقاومت نیست و تلاش های گسترده دشمن، به ویژه جابه جایی و انتقال نیرو و توپخانه به فاو، تماما حاكی از آمادگی دشمن برای حمله به منطقه فاو بود. اما انجام عملیات در منطقه كربلای 5، آن هم در مقیاس گسترده ، موجب گردید عملیات در فاو منتفی و نیرو و امكانات دشمن به منطقه شرق بصره اعزام شود. در واقع دشمن ضمن غافل گیر شدن نسبت به عملیات شرق بصره از نظر زمان و مكان در مورد تاكتیك ویژه عملیات كه عمدتا معطوف به عبور از منطقه آب گرفتگی و كانال پرورش ماهی و حركت از شمال به جنوب در پشت مواضعش بود، غافلگیر شد.

 

مرحله اول عملیات:

محور های اصلی تلاش های قرارگاه كربلا، شامل خروج از 5 ضلعی، تثبیت سرپل غرب كانال پرورش ماهی و باز كردن جاده شلمچه بود. هدف از این تلاش ها تصرف منطقه مورد نظر، تامین جای پا و فراهم كردن شرایط برای تثبیت منطقه و هم چنین تحویل خط به قرارگاه های قدس و نجف اشرف بود. تدبیر قرارگاه این بود كه جناح راست منطقه عملیات توسط تیپ 18 الغدیر و لشكر 33 المهدی(عج) تثبیت شود و سرپل غرب كانال پرورش ماهی با الحاق لشكر 41 ثارالله به لشكر 25 كربلا تامین گردد. هم چنین برای خروج از 5 ضلعی، علاوه بر تلاش برای پاكسازی مقر تیپ دشمن درمنطقه و الحاق لشكر 19 فجر به 31 عاشورا، نسبت به الحاق لشكر 31 به لشكر 25 در مثلثی پوزه كانال پرورش ماهی، نیز تاكید می شد، زیرا علاوه بر باز شدن عقبه خشكی نیروهای غرب كانال پرورش ماهی، شرایط را برای پیشروی در عمق، توسط قرارگاه قدس، با تامین جناح راست این قرارگاه، فراهم نماید. هم چنین باز كردن جاده شلمچه توسط لشكر 10 سید الشهدا (ع) – كه شرایط را برای عبور دو قرارگاه قدس و نجف فراهم می كرد – از سوی فرماندهی عملیات دنبال می شد. فشارهای دشمن ابتدا معطوف به باز پس گیری منطقه سرپل غرب كانال پرورش ماهی با تاكید به جناح راست منطقه عملیات و به منطقه سرپل بود. مقاومت قرارگاه تیپ دشمن در منطقه 5 ضلعی و مقابله با الحاق لشكرهای 31 عاشورا و 25 كربلا در پوزه كانال پرورش ماهی نیز بدین منظور انجام می گرفت كه با ایجاد تاخیر در این الحاق بتواند با پاكسازی منطقه سرپل و عقب راندن نیروهای خودی از این منطقه، گسترش عملیات را مهار كند.

مرحله دوم عملیات:

بعد از گذشت 24 ساعت از آغاز حمله، با وارد كردن قرارگاه قدس و نجف به صحنه نبرد، عملیات  شدت گرفت. هدف تشدید فشار بردشمن برای بازشدن جاده شلمچه و گسترش عملیات بود. در مرحله دوم، دشمن كاملا هوشیار بود و نیروهای خودی نیز طی 24 ساعت درگیری مداوم خسته به نظر می رسیدند. به همین دلیل، اهداف مورد نظر تامین نشد. هم چنین  افزایش فشار دشمن در روز دوم و ناكامی در مرحله دوم، موجب گردید تا نسبت به پشتیبانی عملیات توسط نیروی هوایی و هوانیروز اقدام شود. ادامه مقاومت در غرب كانال پرورش ماهی و تلاش برای خروج از 5 ضلعی و باز شدن جاده شلمچه ، هم چنان در تدبیر و تداوم عملیات مورد نظر بود.

در این شرایط، فشار دشمن در غرب كانال پرورش ماهی به شدت افزایش یافت، كه با عقب راندن نیروهای ایران از منطقه سرپل مانع توسعه و تأمین عملیات گردید.

از روز دوم عملیات، با انتقال امكانات و نیروهای دشمن از منطقه فاو، فشار عراقی ها روی عقبه نیروهای ایرانی با افزایش بمباران تشدید شد، به گونه ای كه پیوسته از سوی قرارگاه خاتم الانبیاء(ص) نسبت به تامین پدافند منطقه، پیگیری و تلاش می شد. تشدید فشارهای دشمن و عدم پیشروی به سمت اهداف مورد نظر، كلیه دستاوردهای مرحله اول عملیات نیز در معرض تهدید قرار گرفت و شب سوم، عملیات در شرایط سرنوشت سازی قرار گرفت.

شرایط ویژه الحاق لشكر 25 كربلا و لشكر 27 محمد رسول الله (ص) در غرب كانال پرورش ماهی، این امیدواری را به وجود آورد كه با توجه به موفقیت یگان های یاد شده در غرب كانال، سرپل در برابر فشارهای دشمن تثبیت شود.

باز شدن جاده شلمچه و فراهم شدن زمینه ورود قرارگاه قدس و نجف به منطقه، به ویژه پیشروی لشكر 8 نجف و لشكر 14 امام حسین (ع) از قرارگاه قدس نیز این مكان  را به وجود آورد كه با توسعه وضعیت از تمركز فشار دشمن در برخی محورها، از جمله در منطقه سرپل غرب كانال ماهی كاسته شود.

پیشروی در منطقه قرارگاه نجف گرچه با كندی صورت گرفت، اما این امكان را به وجود آورد كه با پیشروی تدریجی در منطقه جنوب عملیات، جناح چپ قرارگاه قدس تامین شود. هم چنین جناح راست منطقه عملیات توسط قرارگاه كربلا تثبیت گردد و چنین تدبیر شد كه با اقدامات مهندسی از هر گونه پیشروی دشمن جلوگیری شود تا عقبه یگان های مستقر در غرب كانال از هر گونه تهدید در امان باشند .

 

در شب چهارم، مجدداً به منظور تكمیل اهداف عملیات، همان مانور دنبال شد و با توجه به وضعیت كلی عملیات، تلاش اصلی بر روی قرارگاه های قدس و نجف متمركز گردید. ورود لشكر 5 نصر به جزیرهبوارین و در هم شكستن استحكامات دشمن، بخشی از موفقیت های حاصله بود.

طی درگیری های شب و روز پنجم، گر چه اهداف مورد نظر كاملا تحقق نیافت، لیكن ناتوانی دشمن از عقب راندن نیروهای اسلام از منطقه سرپل غرب كانال و ممانعت از پیشروی در جاده شلمچه، نشانه ای از امیدواری نسبت به تثبیت منطقه بود.

پیچیدگی زمین، وجود موانع طبیعی، مقاومت دشمن و سایر عوامل موجب شد تا پیشروی در محورهای مختلف با كندی انجام گیرد، از این رو در تدبیر كلی عملیات تاكید بر اقدامات مهندسی، به منظور تثبیت منطقه و هم چنین استفاده از آتش برای در هم كوبیدن مقاومت دشمن، مورد توجه قرار گرفت.

طی شب و روز ششم و هفتم علاوه بر پیشروی در برخی محورها، تلاش قابل ملاحظه ای نسبت به دفع حملات دشمن در غرب كانال پرورش ماهی انجام گرفت. تشدید فشار دشمن و خبرهای واصله برگزاری جلسه فرماندهان دشمن، این احتمال را تقویت كرد كه دشمن در  آستانه تصمیم گیری اساسی می باشد. در واقع تلاش های دشمن طی چند روز و ناكامی در عقب راندن مدافعان ایران اسلامی و یا متوقف نمودن آن ها؛ نشانه ناتوانی دشمن ارزیابیمی شد در چنین شرایطی رژیم عراق می بایست با توجه به ارزش سیاسی – نظامی زمین منطقه، نسبت به بازپس گیری آن تلاش، و تلفات انبوهی را متحمل شود و یا این كهحفظ نیرو را برحفظ زمین ترجیح دهد عقب نشینی كند.

سرانجام پس از هشت شبانه روز نبرد در منطقه شرق نهر جاسم، دشمن به خاطر حفظ نیروهایش از منطقه شرق نهر جاسم عقب نشینی كرد.

 

ضرورت تعقیب دشمن و پیشروی در عمق منطقه شرق بصره، تداوم عملیات را به عنوان یك اصل اساسی مورد تاكید قرار می داد. ادامه فشار نظامی بر عراق می توانست بر دست آوردهای عملیات و كسب امتیاز و پیروزی سیاسی جمهوری اسلامی در جنگ بیافزاید. اما با عنایت به درگیری طولانی با دشمن و عدم تامین امكانات و تجهیزات مورد نیاز برای ادامه عملیات از یك سو و عكس العمل شدید دشمن از شب دهم عملیات به بعد، باعث شد كه با وجود یك هفته درگیری درنهر جاسم و تصرفسرپل، عملیات متوقف شود تا یگان ها پس از بازسازی و تهیه امكانات مورد نیاز به نبرد ادامه دهند.