سراج اندیشه

برای پرداختن به این موضوع، به دلیل كلی بودن ناگزیریم به اختصار و گذرا به یك گونه شناسی در خصوص نیروهائی كه در روند انقلاب به صحنه آمده‌اند بپردازیم و به برخی افراد در قالب جریان‌هائی كه در دو سه دهه انقلاب اثرگذار بوده‎اند توجه نمائیم. آن چه كه در هر انقلاب و نظام سیاسی باید مورد توجه قرار گیرد و در انقلاب اسلامی و نظام جمهوری اسلامی برای هر فرد دلسوز و انقلابی پوشیده نیست كه نیروی انسانی از مقوّماتی است كه همواره باید به آن اهتمام ورزید و روند جاذبه ‎ها و دافعه ‎ها و رویش و ریزش‎ها مورد ارزیابی قرار گیرد هم چنانكه مقام معظم رهبری در این باره فرمودند: «دل انسان غمگین می‎شود و می‎شكند به خاطر این كه چرا كسانی كه نان انقلاب را خوردند، نان اسلام را خوردند، نان امام را خوردند، دم از امام زمان زدند، دم از ائمه معصومین ـ علیهم السلام ـ زدند حالا طوری مشی كنند كه اسرائیل و آمریكا و سیا و هر كسی كه در هر گوشه دنیا با اسلام دشمن است، برایشان كف بزنند! این انسان را غصه‎دار می‎كند ولی به شما عرض كنم نباید خیال كرد كه اگر چهار نفر آدمی كه سابقه انقلابی دارند، از كاروان انقلاب كنار رفتند، پس انقلاب غریب ماند. همه انقلابها، همه فكرها، همه جریان‎های گوناگون اجتماعی، هم ریزش دارند، هم رویش دارند، ریزش كنار رویش،...»، «جا دارد كه درباره این ریزش‎ها و رویش‎ها، از دیدگاه جامعه‎شناختی و روان‎شناختی و تاریخی، كار كنند و بحث كنند؛ كه بحث‎های بسیار مهمی است...»[1]
بنابراین برای پرداختن به این مهم كه آسیب ‎شناسی انقلاب هم از این بُعد مورد توجه قرار می‎گیرد لازم است به چند مؤلفه كه می‎تواند به عنوان عامل این ریزش‎ها باشد به طور گذرا اشاره نموده و روند جدائی برخی از عناصر و نیروها را در قالب بازشناسی برخی جریان‎ها در گذر دو سه دهه انقلاب مورد توجه قرار داده و مطالعه آن را پی گیریم، اما لازم است قبل از آن به چند نكته توجه نماییم:
 نکته اول اینكه؛ نیروها و عناصر دخیل، مسئولیت‎ها و مناصبی را كه در پیش روی خود دیده و آن را بر عهده گرفته‎اند نباید از آن تلقی همیشه ماندگار داشته بلكه آن را به مثابه امانت و وظیفه نگاه نمایند همان طوری كه امام خمینی - رحمه الله علیه - فرمودند: «جمهوری اسلامی در دست شما و ما و همه ملت ایران امانت است.»[2] و یا فرمودند: «پیروزی ما مرهون اسلام است، نه مرهون من است و نه مرهون شما و نه مرهون هیچ قوه‎ای، مرهون اسلام است.»[3] لذا انسان با این تلقی و رویه فكری دیگر تعلق خاطری به این مسئولیت‎ها ندارد و با برداشتن بار مسئولیت با آرامیِ خاطر، پذیرای آن می‎باشد اما امام راحل با همه این نصایح، هشدارهایی هم دارند كه لازم است توجه شود، ایشان فرمودند: «مسئولین صاحبان اصلی انقلاب را با بهانه‎های بی‎اساس پس نزنند تا به جای آنان كسانی را كه وارثان رژیم گذشته و وابستگان فكری آنان هستند جایگزین كنند... چشم‎ها و گوش‎ها را باز كنید كه دشمنان، حیله بازان كار كشته هستند و ممكن است از ساده‎دلی شما استفاده كنند و مراكز حساس را كم‎كم به دست گیرند و انقلاب را به سوی غرب یا شرق بغلتانند.»[4]
نكته دوم اینكه: انقلاب اسلامی با رقم خوردن مراحل اولیه پیروزی تا تثبیت نظام جمهوری اسلامی با توطئه‎ها و فتنه‎هایی كه از جانب نیروهای مورد حمایت استكبار جهانی فراهم گردیده بود دست به گریبان شده و با یك شرایط خاص و وضعیت اضطراری مواجه گردید و مقاومت در برابر این جریان‎ها و بحران‎ها به طور قهری صف‎آرایی‎هایی را طلب كرده و منجر به شرایط خاص گردید و لذا ما در این برهه زمانی شاهد ریزش‎ها و جدایی برخی نیروها هستیم كه در این باره بحث خواهیم كرد. لكن همانطوری كه اشاره كردیم ضروری است كه به برخی از عوامل ریزش افراد و عناصر توجه داشته و آن را در ضمن مواردی متذكر شویم.
علل و عوامل ریزش‎ها
از جمله عواملی كه در جدایی و كناره‎گیری بعضی افراد و نیروها دخالت داشته و می‎تواند مؤثر باشد (كه البته در بحث بعدی در ضمن بررسی جریان‎ها به آن موارد بیشتر توجه نموده و مورد لحاظ قرار خواهیم داد) می‌توان به موارد ذیل اشاره كرد:
1. نبود بینش و تشخیص معیارها و مرزهای حق و باطل.
2. عدم تبعیت از ولایت.
3. عدم رعایت قانون و قانونمداری و برنتابیدن قانون و عدالت.
4. نبود عقلانیت در رقابت‎های سیاسی و عدم استفاده از ظرفیت‎های موجود و افراط و تفریط‎هایی كه منجر به تنش و یا فرصت‎سوزی می‎شود.
5. نبود تحلیل سیاسی و عدم تشخیص مصلحت‎های اسلام و مسلمین و همین طور شهروندان در ایران اسلامی و ناآشنایی به ملاك‎ها و معیارهای آن.
6. عدم اعتناء و توجه به ارزشهای بنیادین در فرهنگ و هویت دینی مردم.
7. تبری و برائت نجستن از بیگانگان یا نبود روحیه استكبارستیزی.
8. اصرار بر مواضع غلط و حزب‎گرایی‎های افراطی و گروهگرایی‎های مذموم كه تشكیلات و گروه به عنوان محور و بت قرار گیرد.
9. دنیاطلبی و تطالب كه موجب سوءاستفاده از اموال عمومی و بیت‎المال گردید، و علاوه بر تضاد منافع، روحیه تفاخر و تبعیض را در بین مردم به ارمغان می‎آورد.
10. تحجر و جمود فكری كه چیزی غیر از جهل و ظلمت و خواری برای مسلمانان فراهم نمی‎كند و اجرای احكام اسلام را معطل گذاشته و سیطره غرب را ماندگار می‎نماید.
بدین ترتیب با این چند مقوله كه ذكر گردید ما می‎توانیم یك چشم‎اندازی به دو سه دهه انقلاب داشته و به برخی از افراد كه در قالب جریان‎هایی مطرح گردیدند و همین طور به نیروهایی كه وارد جریانات انقلاب و صحنه سیاسی شدند پرداخته و یك بررسی اجمالی در خصوص برخورد مدیریت و رهبری انقلاب با آن جریان‎ها به طور ضمنی داشته باشیم:
نگاهی گذرا به ریزش هایی از دهه اول انقلاب اسلامی
در دهه اول انقلاب با انبوهی از نیروها و جریان‎هایی مواجه هستیم كه در عرصه فعالیت‎های سیاسی ظاهر شده و بعضاً‌در مورد انقلاب مدعی بودند، كه تعداد این گروه‎ها و احزاب را به حدود دویست حزب یا گروه برشمرده‎اند اما اینكه تا چه اندازه در این حركت عظیم سهیم و یا تأثیرگذار بوده‎اند را به كتب تاریخی وامی‎گذاریم، آنچه كه از شواهد و برخی اظهارات مورخین انقلاب برمی‎آید این گروه‎ها در مقایسه با خیل عظیم مردمی انقلاب به رهبری امام - رحمه الله علیه - تأثیر عمده و سرنوشت‎سازی را نداشته‎اند. چالش‎ها و برخوردهای افراطی و تند رسانه‎ای و تبلیغاتی و همین طور فیزیكی كه بعدها حتی به برخوردهای مسلحانه هم منجر گردید رویه و عملكردی از احزاب و گروه‎ها را به منصه ظهور و بروز رساند كه مردم از آنان روی برتافتند و دیگر جایی و فرصتی برای خود در میان مردم وفادار انقلاب و امام - رحمه الله علیه - نداشتند، تاریخ انقلاب در این دهه گواه خوبی است كه رهبری انقلاب حضرت امام - رحمه الله علیه - در ابتدا و تا آنجا كه این فعالیت‎ها و تحركات گروه‎ها به توطئه و فتنه منتهی نشده بود، فرصت‎های زیادی برای اینان فراهم نمود.
رهبری انقلاب مگر به سران جبهه ملی فرصت نداد با اینكه پرونده آنان در نهضت ملی نفت و دیگر برهه‎های از تاریخ برای امام - رحمه الله علیه - روشن بود، برای نهضت به اصطلاح آزادی و هم مسلكان آنان فرصت فراهم كرد، آنان دولت موقت را در اختیار داشتند اما برای ملت خداجوی چه كردند؟ جز اینكه هر روز داعیه تجزیه‎طلبی و قومیت‎گرایی در مناطق مختلف ایران از تركمن صحرا گرفته تا كردستان برمی‎خواست و اینان رو به مماشات آورده و درصدد تقویت آن برآمدند و امنیت ملی و تمامیت ارضی كشور را به مخاطره انداختند. در این زمان است كه طرح خودمختاری توسط سران گروه‎های كُرد تسلیم دولت می‎شود و نزدیك بود كه تمامیت ارضی كشور به حراج گذاشته شود به راستی با این رویه در برابر تاریخ چه كسی باید پاسخ‎گو می‎بود، روحیه غربگرایانه آنها تا اینكه سر از لانه جاسوسی آمریكا درآورد كه اسناد لانه جاسوسی گواه خوبی در این باره می‎باشد، در خصوص جنگ تحمیلی مگر هم اینها نبودند كه بر علیه دفاع مشروع ملت مسلمان و انقلابی اعلامیه پراكنی نمودند و در صدد تضعیف صفوف مجاهدین اسلام گام برداشتند مگر امثال بنی‎صدر نبودند كه داعیه ملی‎گرایی او فضا را پر كرده بود و مغرور یازده میلیون رأی گردیده بود و امام - رحمه الله علیه - فرصت‎های باورنكردنی به ایشان دادند تا دست‎های آلوده به خیانت او بیشتر آشكار گردد، تردیدی در این سخن نیست كه نفوذ كلام امام - رحمه الله علیه - می‎توانست به بستن پرونده او در همان ابتدا منجر شود اما امام - رحمه الله علیه - همچنان بزرگوار انه فرصت را تا فرماندهی كل قوا برای ایشان فراهم نمود اما دیری نپایید كه خیانت‎های او در واقعه طبس و همینطور در واگذاری اراضی میهن اسلامی به دشمن برای مردم روشن گردید تا اینكه خود مردم او را پس زده و رأی‎شان را بازپس گرفتند.
گروهكهای منافقین و دیگر گروه‎هایی چون چریك‎های فدائی خلق گرچه تحركاتی مسلحانه در زمان طاغوت داشتند اما همین تحركات پراكنده باعث گردیده بود كه تا آستانه انهدام پیش روند اما گروهكهایی كه ایده كمونیستی داشته و وابستگی به بلوك شرق داشتند همچون چریك‎های فدائی خلق و حزب توده بعد از پیروزی انقلاب پایگاه مردمی نتوانستند برای خود فراهم كنند و به خاطر ایده‎های كمونیستی دست رد به سینه‎شان زده شد لكن تا زمانی كه دست به توطئه و حركت مسلحانه نزدند امكان و فرصت داشتند چنانچه امام - رحمه الله علیه - فرمودند: «بعضی احزابی كه انحرافی هستند،‌ما آنها را جزء مسلمین هم حساب نمی‎كنیم مع ذلك چون بنابر قیام مسلحانه ندارند و فقط صحبت‎های سیاسی دارند، هم آزادند و هم نشریه دارند به طور آزاد پس بدانید كه ما این طور نیست كه با احزاب یا گروههای دیگر دشمنی داشته باشیم.»[5]
-----------------------------------------
پی نوشتها :
[1] . روزنامه رسالت، مورخه 27/9/78.
[2] . صحیفه امام، ج 19، ص 66.
[3] . همان، ج 12، ص 348.
[4] . همان، ج 19، ص 151.
[5] . 22/2/60 كلام امام، راه امام، گروه‎ها.
ابوالحسن بکتاش - مرکز مطالعات و پژوهش هاي فرهنگي حوزه علميه

منبع : سایت نور پرتال