سراج اندیشه

1) عالمي که علم خود را کتمان مي‏کند، لعنت شده‏است! اين فقط مخصوص علمِ دين نيست که البته حساب جداگانه و اهميت ويژه‏اي دارد. پزشکي که علم خود را کتمان کند و به شاگردانش تعليم ندهد؛ مهندسي‏که علم خودراکتمان کند؛ کارگر خبره‏اي که تجربه و علم خود را کتمان کند و در انحصار خويش قرار دهد، و هر کس ديگر که علم خود را کتمان کند، لعنت شده است؛ مگر وقتي که ارائه علم و افشاي مطلب علمي، به‏طور عام مفسده‏اي داشته باشد.به هر حال بايد محيط جامعه، محيط تعليم وتعلّم و يادگرفتن وياد دادن شود. 9/2/1371
2) به آن کسي که استعداد درخشاني داشته، رفته تحصيلات عالي کرده و حالا به کشور برگشته است بايد برسند. بايد به او توجّه کنند؛ راه را برايش بگشايند و وسيله تقويت ديگران را براي او فراهم نمايند. 19/7/1378
3) پيشرفت علمي، احتياج به نوعي ايمان دارد. آدم لاابالي و بي‏بندوبار و هرزه و کسي که دنبال بازده نقد و بازده شخصي است، معمولاً دنبال تحقيقات دشوار علمي نمي‏رود. 19/7/1378
4) حالا که معلوم شد شما بحمدالله استعداد خوبي داريد، آن را به کار بيندازيد. مطمئنّاً در آينده نه‏چندان دوري ثمرات شيرينش ديده خواهد شد؛ هم شما خودتان خواهيد ديد، هم ان‏شاءالله کشور مشاهده خواهد کرد. 19/7/1378
5) دنبال علم رفتن زحمت دارد؛ گاهي محروميت دارد؛ گاهي مشکلات دارد. اگر ايماني در دل انسان حاکم باشد، کمک خواهد کرد که انسان بتواند اين راه دشوار را طي کند. 19/7/1378
6) هوش وافر،ذخيره علمي لازم و مجاهدت فراوان براي فراگيري،از عواملي است که براي به دست آمدن قدرت علمي، لازم است؛ اما اين کافي نيست. اي بسا کساني که از قدرت علمي هم برخوردارند،اما ذخيره انباشته علمي آنها هيچ جا کاربُرد ندارد؛کاروان علم را جلو نمي‏بردويک ملت رااز لحاظ علمي به اعتلاء نمي‏رساند. بنابراين جرأت علمي لازم است. 9/12/1379
7) نخبگان علمي در هر رشته‏اي که هستند، بايد براي تقويت و توليد علم در داخل تلاش کنند. 3/7/1381
8) همّت جامعه علمي ما بايد به توليد علم گماشته شود. 3/7/1381
9) همّت کنيد کشور را از لحاظ علمي بسازيد. 3/7/1381
10) استعداد به تنهايي کافي نيست. تأکيد بنده اين است: استعداد شرط لازم است، نه شرط کافي. در کنار استعداد، تلاش و مجاهدت عالمان، انديشمندان و استادان هم لازم است. 22/8/1381
11) اين خود يک حقيقت و توقّع بجايي است که بايد اهل علم در محيط دانشگاه به توليد علم، به نگاه مبتکرانه و سازنده در زمينه علم - به همان چيزي که بنده از آن به نهضت نرم‏افزاري در محيط علمي تعبير کردم - بپردازند؛ ما نياز به اين موضوع داريم. البته دستگاههاي دولتي بزرگترين مسؤوليت را دارند. 22/8/1381
12) حافظ بودن كافى نيست؛ بعضيها اكتفا مى‏كردند به اين كه دانسته‏هاى ديگران را حفظ كنند؛ اما امروز اين ميل، عزم و احساس در خيلى از جوانان، اساتيد و نخبگان ما به‏وجود آمده كه بايد علم را توليد كرد. 21/11/1382
13) نخبه علمى در ميدان پرورش، پيشرفت و توليد علم بايستى مثل يك سرباز كار كند؛ اگر هم نكرد، كسى يقه او را نخواهد گرفت؛ ليكن يك روز يقه همه ملت و كشور را مشكلات اساسى و بزرگى خواهد گرفت. 21/11/1382
14) کار عالمانه به معناي قلنبه سلنبه‏گويي نيست، بلکه کار عالمانه، يعني کار مُتقن و صحيح؛ ولو اين‏که با زبان همه‏کس فهم و مردمي گفته شود. 28/2/1383
15) ما شعار نهضت نوآوري علمي و جنبش نرم‏افزاري را مطرح کرده‏ايم؛ انتظار اين بوده است که اهل علم، اهل دين، اهل قلم، اهل دانشگاه و اهل حوزه در اين جهت حرکت کنند، و بسياري حرکت کرده‏اند؛ اما مي‏بينيم بعضي با اين نياز حقيقي - که حرکت علمي، نياز حقيقي اين کشور است - همراهي نکردند. اينها نشانه‏هاي خوبي از مجموعه‏هايي که اين‏طورند، ارائه نمي‏دهد. 15/4/1383
16) دستگاه‏هاي مسؤول کشور، دستگاه‏هاي دولتي، دستگاه‏هاي گوناگون، قانونگذاران، دانشگاه‏ها، مديريتهاي علمي و دانشگاهي و پژوهشي کشور، آموزش و پرورش، همه بايد سخت تلاش کنند. ما که راه را پيدا کرده‏ايم، ما که مي‏دانيم بايد اين راه را برويم و خود را به اين قله‏ي بلند برسانيم، بايد کار کنيم. البته سخت است؛ عرق‏ريزي دارد، خستگي دارد، بعضي آدم‏هاي سست‏عهد وسط راه احساس خستگي مي‏کنند و برمي‏گردند؛ اما اکثريت خواهند رفت. بايد اين راه را برويم؛ اين کارِ دشواري است - کار آساني نيست - امّا اين کار دشوار را مي‏توانيم بکنيم و به فضل الهي خواهيم کرد. 17/4/1383
17) عزيزان من! شماها نخبه‏ايد؛ عزيزيد و نور چشم ما هستيد؛ اما يادتان باشد که هرچه عالم‏تر و نخبه‏تر مي‏شويد، متواضع‏تر شويد؛ اين را فراموش نکنيد. مبادا نخبه بودن خدا نکرده در شما نخوت ايجاد کند؛ نخبه بودن ملازمه‏يي با نخوت‏گرايي ندارد. 5/7/1383
18) فضاي نخبگي در کشور با فضاي تکبر بکلي بايد جدا شود. هرچه شما موفقيتهاي علمي‏تان بيشتر شد، هرجا به تحقيق جديدي دست يافتيد و توفيق بيشتري پيدا کرديد، متواضع‏تر، مردمي‏تر و خلاصه، خاکي‏تر شويد؛ اين است که مي‏تواند تداوم پيشرفتها و فايده‏ي وجود شما را بيشتر کند. 5/7/1383
19) ايمان با علم فرق دارد. انسان گاهي به حقيقتي عالم است، اما گرويده‏ي به آن نيست. يعني در ايمان، فقط دانا بودن و عالم به صدق بودن کافي نيست؛ چيزي اضافه‏ي بر اين علم لازم است. البته ايمان بدون علم هم ممکن نيست - ايمان با شک و ترديد معنا ندارد - اما علم به تنهايي هم براي ايمان کافي نيست. 20/8/1383
20) ترويج علم اگر چند مقدمه داشته باشد، يکي از آنها تکريم عالم است. 26/9/1383
21) يک انسان عالم که براي خودش جايگاهي در معرفت علمي قائل است، در مقابل هر قدرت پولي و سياسي‏يي قرار بگيرد، در ظاهر ممکن است الزاماتي او را مجبور به کرنش‏ها و کوتاه‏آمدن‏هايي بکند؛ اما در دلِ خود براي خودش عزت قائل است. موجودي خودش را با تهيدستي طرف مقابلش مقايسه مي‏کند، لذا احساس عزت و احساس اعتمادبه‏نفس و احساس غرور مي‏کند. يک ملت هم عيناً همين‏طور است. 17/10/1383
22) اين‏که بنده راجع به پيشرفت علم اين‏همه تأکيد مي‏کنم، به‏خاطر اين است که عالم شدن و دست يافتن به علم و فناوري، نقش بسيار زيادي را در اين آينده ايفا مي‏کند. اين آينده، متعلق به شما جوانهاست و بدانيد که روزهاي عزت و شوکت حقيقي ملتها را ان‏شاءالله خواهيد ديد و ثمره‏ي اين ايستادگي‏ها را خواهيد چشيد. 19/10/1383
23) عالم ولو مورد انکار قرار بگيرد و علم او را کسي نشناسد، نفس دارا بودنِ اين علم، يک ارزش است. درست است که علم، مقدمه‏ي عمل است؛ درست است که دانايي وسيله‏ي توانايي است؛ اما اين توانايي، اين عمل، لزوماً هميشه آن چيزي نيست که قابل تبديل به ثروت مادي باشد؛ بايد ما اين نگاه را تقويت کنيم. ممکن است در يک جامعه‏يي به خاطر فقر امکانات يا کمبود تجربه، نتوان مابه‏ازاي مادي را در مقابل دانش يا تحقيق يا هنر يا اين‏گونه سرمايه‏هاي معنوي ارائه کرد. 14/2/1384